- संमेलन अध्यक्षा : लोकसाहित्य व लोकसंस्कृतीच्या ज्येष्ठ अभ्यासक डॉ. तारा भवाळकर
- स्वागताध्यक्ष : मा. शरद पवार
- आयोजक : सरहद, पुणे
संयुक्त महाराष्ट्राच्या स्थापनेनंतर आणि मराठी भाषेला अभिजात भाषेचा दर्जा प्राप्त झाल्यानंतर, भारताच्या राष्ट्रीय राजधानी दिल्लीत आयोजित झालेले हे पहिलेच अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन म्हणून या आयोजनाने इतिहासात आपले वेगळे स्थान निर्माण केले.
मराठी भाषा व साहित्याचा समृद्ध, वैचारिक आणि सांस्कृतिक वारसा जपणारे अखिल भारतीय मराठी साहित्य संमेलन हे मराठी सांस्कृतिक विश्वातील एक अत्यंत महत्त्वाचे व्यासपीठ आहे. सन १८७८ पासून सुरू झालेल्या या परंपरेने अनेक सामाजिक, साहित्यिक आणि वैचारिक परिवर्तनांची साक्ष अनुभवली आहे. त्या परंपरेतील ९८ वे साहित्य संमेलन हे अनेक अर्थांनी ऐतिहासिक आणि दिशादर्शक ठरले.
दिल्लीसारख्या राष्ट्रीय राजधानीत हे संमेलन होणे म्हणजे मराठी भाषा, साहित्य आणि संस्कृतीच्या राष्ट्रीय पातळीवरील सन्मानाला नवे परिमाण प्राप्त होणे होय. सुमारे ७० वर्षांनंतर दिल्लीमध्ये पुन्हा एकदा मराठी साहित्य संमेलन भरल्यामुळे या आयोजनाला विशेष ऐतिहासिक महत्त्व प्राप्त झाले.
महाराष्ट्राबाहेर वास्तव्यास असलेल्या मराठी समाजाशी संवाद साधण्याची ही एक अत्यंत मोलाची संधी होती. या आयोजनातून मराठी भाषा केवळ प्रादेशिक न राहता, ती अखिल भारतीय सांस्कृतिक परंपरेचा अविभाज्य भाग आहे, हे ठळकपणे अधोरेखित झाले.
या साहित्य संमेलनाचा मुख्य उद्देश मराठी भाषा, साहित्य आणि संस्कृतीचा विकास, जतन व प्रसार करणे हा होता. लेखक, कवी, विचारवंत, अभ्यासक आणि वाचक यांना एका मंचावर एकत्र आणून समकालीन सामाजिक प्रश्नांवर साहित्याच्या माध्यमातून सर्जनशील संवाद घडवून आणणे, हे या संमेलनाचे मूलभूत प्रयोजन होते.
- मराठी भाषेचे राष्ट्रीय महत्त्व अधोरेखित करणे
- बदलत्या डिजिटल युगात मराठी साहित्याचे स्थान निश्चित करणे
- तरुण पिढीला वाचन, लेखन आणि विचारप्रक्रियेशी जोडणे
- भाषेचा वापर बौद्धिक व सांस्कृतिक पातळीवर अधिक सशक्त करणे
साहित्यिक चर्चासत्रे, परिचर्चा, परिसंवाद, ग्रंथप्रदर्शन, निमंत्रितांचे कवी संमेलन, कवीकट्टा, सांस्कृतिक कार्यक्रम, तसेच युवक व विद्यार्थी केंद्रित उपक्रम अशा विविध कार्यक्रमांचे समृद्ध आयोजन करण्यात आले. परंपरागत साहित्याबरोबरच डिजिटल साहित्य, अनुवाद आणि नव्या लेखनप्रवाहांवरही विचारमंथन झाले.
मराठी भाषेला अभिजात दर्जा मिळवून देण्यासाठी सरहद संस्थेने सातत्याने केंद्र सरकारकडे पाठपुरावा, जनआंदोलन आणि ऐतिहासिक पुराव्यांचे संकलन करून महत्त्वपूर्ण योगदान दिले आहे. रंगनाथ पठारे समितीच्या अहवालाला पाठिंबा देत, मराठी भाषेचा प्राचीन वारसा सिद्ध करण्यासाठी संस्थेने वैचारिक व प्रशासकीय पातळीवर प्रभावी भूमिका बजावली आहे.
संवाद, सांस्कृतिक समन्वय आणि शांततेसाठी कार्यरत असलेली सरहद संस्था महाराष्ट्राबाहेरही मराठी भाषा, साहित्य आणि संस्कृतीच्या संवर्धनासाठी सातत्याने प्रयत्नशील आहे. त्यामुळे हे संमेलन केवळ साहित्याचा उत्सव न राहता समाजप्रबोधनाचे आणि सांस्कृतिक विचारांची देवाण-घेवाण घडवून आणणारे प्रभावी माध्यम ठरले.
एकूणच हे साहित्य संमेलन मराठी भाषेच्या परंपरेला आधुनिकतेशी जोडणारे, विचारांना मुक्त व्यासपीठ देणारे आणि भाषेच्या भविष्याकडे आशेने पाहणारे असे प्रेरणादायी आयोजन ठरले.
हे संमेलन म्हणजे केवळ एक कार्यक्रम नसून, मराठी भाषेची सांस्कृतिक ओळख, वैचारिक संपन्नता आणि बौद्धिक शक्ती यांचा उत्सव ठरला.